Op 3 juni 1992 hield Ien Dales, minister van Binnenlandse Zaken, voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een iconische toespraak over bestuurlijke integriteit. De aanleiding waren enkele gevallen van onjuist declareren, belangenverstrengeling en lekken van gevoelige informatie. Dales hekelde de algehele normvervaging en stelde dat machtsbederf leidde tot corruptie en fraude. Ze sloot haar speech af met de legendarische woorden: ‘De overheid is wel of niet integer. Een beetje integer kan niet. En met de integriteit van de overheid valt of staat het bestuur; aantasting van de integriteit van de overheid betekent niet minder dan dat de overheid het vertrouwen van de burgers verliest. En zonder dat vertrouwen van de burger kan de democratie niet. Dan is er geen democratie meer.’ Deze laatste woorden maakten indruk, vooral de zinsnede ‘een beetje integer kan niet’ groeide uit tot een gevleugelde uitdrukking. Dales oproep leidde tot talloze beschouwingen, nieuwe good governance codes, een leerstoel en vele andere acties gericht op de bevordering van integriteit. In de troonrede van 1993 besteedde koningin Beatrix ook aandacht aan integriteit: ‘Bestuur en wetgever kunnen … alleen geloofwaardig blijven als zij voldoende aandacht geven aan de integriteit van het bestuur. Nederland is gelukkig nog geen land van corruptie en gebruik van publiek geld ten eigen bate, en dat moet zo blijven.’  Integriteit bleef op de agenda van de politiek, mede door gevallen van bouwfraude in Limburg, door beschuldigingen van corruptie tijdens de IRT-affaire en vanwege buitenlandse schandalen en nieuwe internationale anticorruptiewetgeving. Dales speech weerspiegelde de tijdgeest en markeerde de doorbraak van een hernieuwd debat over integriteit en corruptiebestrijding dat sinds die tijd niet meer is verdwenen.

Ien Dales met ambtsketen na haar benoeming tot burgemeester van Nijmegen, 20 mei 1987. Dales was eerder Kamerlid en staatssecretaris en werd in 1989 minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Lubbers III.
Foto: Roland Gerrits, Nationaal Archief / Anefo